Wychowanie fizyczne w przedszkolu – zabawy orientacyjno-porządkowe

  1. Ptaszki w gniazdkach

Przygotowanie: Nauczycielka rysuje kredą na sali lub wyznacza linką w ogrodzie 2—3 koła — to gniazda dla ptaków. Dzieci podzielono na tyle grup, ile kół.

Zabawa: Ptaki siedzą w gniazdach. Na sygnał wylatują z gniazd, krążą w różnych kierunkach a na zapowiedź: „Do gniazd!” lub na inny sygnał dany przez prowadzącą – lecą na swoje miejsca do swo­ich gniazd.

Odmiana

Przygotowanie: Nauczycielka wraz z dziećmi rozkłada krążki. Zabawa: Dzieci siedzą na krążkach. Na sygnał wybiegają z gniazd w różnych kierunkach i naśladują lot ptaków, zatrzymują się na pole­cenie i według pokazu nauczycielki naśladują zbieranie ziarenek (w przysiadzie pukanie palcem o podłogę). Na zapowiedź: „Do gniazd” — lecą na swoje miejsca, okrążają gniazda i siadają.

  1. Spłoszone ptaki

Przygotowanie:

Wyznaczona ulica (narysowana lub ułożona z linek). Z boku ulicy kilka gniazd dla ptaków (kółka lub krążki). Zabawa: Ptaki siedzą w gniazdach i po sygnale wylatują szukać pożywienia. Latają w rożnych kierunkach, potem przysiadają na ulicy i zbierają okruszynki, stuka­jąc dziobkiem (paluszkiem) o podłogę. Niespodziewanie nadjeżdża auto i głośno trąbi. Spłoszone ptaki uciekają do gniazd.

Aby uniknąć długich objaśnień, pierwszym au­tem płoszącym ptaki może być nauczycielka.

  • Ptaki i pisklęta Przygotowanie:

Wyznaczenie gniazd dla ptaków. W każdym gnieździe po 5-6 ptaków. Nauczycielka wyznacza spośród dzieci jedno na matkę-ptaka, reszta – to pisklęta. Zabawa: Nauczycielka zapowiada:

„Wszystkie ptaszki wyleciały”. Na ostatnie słowo ptaki opuszczają gniazda, pisklęta latają wkoło swoich gniazd: matki lecą dalej szukać pożywienia. Na sygnał i zawołanie: „Matki do gniazd! — stare ptaki wracają i przywołują swoje pisklęta. Następuje karmienie piskląt. Dzieci złożonymi dłońmi naśladują dziób ptaka. Przy karmieniu ptak- matka wkłada złożone dłonie w otwierające się kolejno dzióbki pi­skląt.

  • Jaskółki Przygotowanie:

Wyznaczenie kilku gniazd (duże obręcze lub koła narysowane kre­dą). W każdym gnieździe określona liczba ptaków (4-5). Zabawa: Jaskółki wylatują z gniazd, krążą w dowolnym kierunku. Na hasło:„Burza!” i uderzenie w bębenek – wracają szybko do najbliższego gniazda. Liczba ptaków w gnieździe nie noże się zmienić, a więc jaskółka, która przyleciała za późno, musi lecieć dalej i szukać sobie miejsca.

Odmiana

O jedno gniazdo mniej niż grup ptaków (w związku z tym np. 5 ja­skółek nie ma gniazda). Wszystkie ptaki latają. Na sygnał i zapo­wiedź: „Burza!” – lecą do gniazd. Kto się nie pospieszy, zostaje bez gniazda.


Wlaźnik K., Wychowanie fizyczne w przedszkolu, Warszawa 1976

Opublikowano pisanie prac magisterskich, licencjackich, zaliczeniowych | Otagowano | Dodaj komentarz

Wychowanie ekologiczne w przedszkolu

PODSUMOWANIE PRACY MAGISTERSKIEJ

W mojej pracy skupiłam się nad jedną z form pracy z dziećmi 6 letnimi, jaką jest wycieczka.

W rozdziale pierwszym jak i drugim -I- „Wycieczka jako jedna z form pracy w przedszkolu”, -II- „Rozwój i kształtowanie pojęć ekologicznych u dzieci 6 letnich” omówiłam teoretyczne i naukowe podstawy związane z tematem.

W rozdziale IIIMetody badań własnych” uściśliłam przedmiot badań, określiłam cel, problem badawczy, omówiłam metody, techniki i narzędzia badawcze, jakie użyłam podczas swojej pracy oraz scharakteryzowałam badane środowisko.

Rozdział IV „Poziom pojęć ekologicznych dzieci 6 letnich w przeprowadzanych badaniach”, przedstawia wyniki prowadzonych badań i poddaje je analizie.

Wycieczki są jedną z form rozbudzania zainteresowań przyrodniczych, dostarczają dzieciom dużo radości. Podczas nich podziwiają zielone łąki z mnóstwem kolorowych kwiatów, drzewa, błyszczące kamienie, skrzące się krople wody, piękno lasu, śpiew ptaków i wiele innych rzeczy, które można zobaczyć i usłyszeć podczas wędrówek. Dzieci bezpośredni kontakt z naturą przezywają emocjonalnie, co z kolei prowadzi do trwałego zapamiętywania.

Wiele mówi się o potrzebie ochrony środowiska. Działania podejmowane w przedszkolu dają szansę na kształtowanie się pozytywnych, zgodnych z prawami natury postaw umożliwiających dziecku poznanie i pokochanie otaczającego je świata. Przedszkole powinno rozbudzać zainteresowanie przyrodą, kształtować opiekuńczy do niej stosunek.

Trzeba zawsze pamiętać, że dziecko rozwija się we właściwym dla siebie tempie, ze rozwój jest procesem ciągłym, dostarczanie wiedzy, doświadczeń, możliwość obserwacji wpływa na rozwój poznawczy dziecka. Konieczność poznawania przez dzieci świata przyrody i kształtowanie prawidłowych pojęć przyrodniczych oraz właściwej postawy jest ogromna. Teoretycy i praktycy wychowania wskazują na doniosłą rolę przyrody w rozwoju dziecka. Świat przyrody, w którym żyje dziecko, jest dla niego obiektem niezwykle interesującym. S. Szuman tłumaczy to faktem, iż wiadomości z przyrody najbardziej odpowiadają sposobowi myślenia dziecka.

Dziecko obserwując otaczający je świat napotyka na wiele problemów, z którymi nie zawsze sobie radzi samodzielnie. Szukając odpowiedzi na pytania dostrzega pewne zależności występujące w przyrodzie. Wyjaśnianie przyczyn, szukanie skutku, zależności, prowadzi do poznawania nowych pojęć ekologicznych i rozwijania już poznanych. To wszystko jest potwierdzeniem założonej hipotezy, że wycieczka jest podstawowym warunkiem rozwoju wiedzy w zakresie rozwijania pojęć ekologicznych dzieci 6-letnich. Po zweryfikowaniu w/w hipotezy, na podstawie całorocznej pracy z dziećmi 6-letnimi i zrealizowaniu programu proekologicznego doszłam do wniosku iż badane sześciolatki wykazały się dużą znajomością różnych środowisk i zasad ich ochrony.

Obcując z przyrodą, dziecko przywiązuje się do niej w sposób naturalny. Poza tym tylko ludzie dbający o przyrodę są zdolni dbać o świat, są w stanie docenić i szanować przyrodę. Na takie zachowanie dzieci z pewnością miała wpływ całoroczna edukacja ekologiczna, podstawą której w mojej pracy była wycieczka, ponieważ poznawanie różnych środowisk przyrodniczych w trakcie wycieczek wpływa wprost proporcjonalnie na rozwój wiedzy z zakresu ekologii u dzieci.

Z moich badań wynika również, iż moment rozpoczęcia edukacji ekologicznej ma wpływ na rozwój pojęć ekologicznych, ponieważ im młodsze dziecko przychodzi do przedszkola tym szybciej i systematyczniej rozwija zasób wiedzy w następnych latach swojej edukacji. Im dłużej przebywa w przedszkolu tym wyższy poziom wiedzy ekologicznej prezentuje. Również dom rodzinny ma wpływ na świadomość ekologiczną dzieci, ponieważ dzieci z rodzin o średnim i wyższym poziomie wykształcenia osiągają lepsze wyniki w badaniu poziomu wiedzy ekologicznej. Powyższa analiza potwierdziła prawidłowość moich założeń, co wykazały wyniki przeprowadzonych badań.

Opublikowano prace | Otagowano , | Dodaj komentarz

Praca opiekuńczo-wychowawcza pedagoga szkolnego

Doświadczony pedagog szkolny, który jest również nauczycielem, może stać się doradcą dla nauczycieli startujących w zawodzie, a także pomaga w modernizowaniu pracy z uczniami, przekazując informacje o innowacjach pedagogicznych czy recenzując ciekawe opracowania w zakresie nauczania i wychowania. Znaczną pomocą dla nauczycieli mogą być prowadzone na użytek szkoły badania wyników nauczania ukazujące ich rzeczywisty stan, a nie ten, który w sposób uproszczony przedstawiają oceny szkolne.

W pracy pedagoga szkolnego najważniejsze jest indywidualne doradztwo prowadzone dla uczniów, a także organizowanie opieki nad uczniami oraz praca z jednostkami o zaburzonym zachowaniu (niedostosowanie społeczne). Opieka dotyczy pomocy w realizacji potrzeb uczniów, a zwłaszcza żywienia i zapewnienia poczucia bezpieczeństwa. Do tego działu można również zaliczyć udział pedagoga w organizowanej przez wychowawców pracy w zakresie orientacji zawodowej[1].

Organizowanie i koordynowanie pracy opiekuńczo-wychowawczej w środowisku

Pedagog szkolny w osiedlu mieszkaniowym lub w szkole może być organizatorem i koordynatorem wychowania w miejscu zamieszkania. Bierze udział w tworzeniu środowiska wychowawczego wokół szkoły, uczestniczy lub inspiruje pracę w zakresie tworzenia lokalnego programu pracy opiekuńczo-wychowawczej, troszczy się oto, aby każdy uczeń znalazł możliwość racjonalnego wykorzystania czasu wolnego nie tylko na zajęciach pozalekcyjnych, ale także w różnych formach zajęć w środowisku. Szczególnie dba o to, aby jednostki niedostosowane społecznie znalazły opiekę w kuratorskim ośrodku pracy z dziećmi lub w innej formie[2].

Praca z uczniami sprawującymi trudności wychowawcze

Z trudnościami wychowawczymi boryka się wielu rodziców i nauczycieli, występują one niemal w każdej klasie. Trudności te są często wynikiem zaniedbań wychowawczych, nieprawidłowego funkcjonowania rodziny, niewłaściwej atmosfery wychowawczej, błędów wychowawczych oraz negatywnych oddziaływań środowiska. Trudnościom wychowawczym towarzyszą, a często są nawet ich skutkiem niepowodzeń szkolnych. L. Sołtysik zauważa, że uczniowie zaniedbani, środowiskowo i mający kłopoty szkolne są skazani na brak zrozumienia. Dziecko samo poszukuje możliwości wyróżnienia się z szarego tłumu anonimowych uczniów negatywnym zachowaniem[3].

W literaturze dotyczącej trudności wychowawczych często funkcjonuje termin „niedostosowanie społeczne”. Mówi się również o „nieprzystosowaniu społecznym” zwanym także wadliwym przystosowaniu się jednostki do społeczeństwa i jego kultury[4].

Do najczęściej wymienianych kategorii zaburzeń w zachowaniu zalicza się: notoryczne kłamstwa, ucieczki z domu lub szkoły, niekonwencjonalne zachowanie seksualne, nadużywanie środków odurzających, zachowania agresywne, zachowania przestępcze itp[5].

Pomoc w wychowaniu uczniów sprawujących trudności wychowawcze to podstawowy obowiązek pedagoga szkolnego. Praca pedagoga z dziećmi o zaburzonym zachowaniu ma dwojaki charakter.

Z jednej strony jest to pomoc wychowawcom tych klas, w których uczą się dzieci sprawujące poważne kłopoty wychowawcze.

Z drugiej zaś strony prowadzenie indywidualnych przypadków. Ścisła współpraca pedagoga szkolnego z wychowawcami klas jest niezbędna w zakresie prowadzenia profilaktyki i przeciwdziałania skrajnym formom niedostosowania społecznego. Pomoc pedagoga polega na udzielaniu rad wychowawcom jak postępować z „uczniami trudnymi”, jak wykrywać przyczyny niedostosowania i organizować odpowiednie rozwiązania wychowawcze. Jest to forma konsultacji polegającej na skonfrontowaniu spostrzeżeń i narady, co do stosowania środków zaradczych[6].

Najtrudniejsze przypadki pedagog szkolny prowadzi przy współpracy z wychowawcą, rodzicami i innymi placówkami wspomagającymi. Prowadzenie indywidualnego przypadku dziecka niedostosowanego społecznie obejmuje dwa etapy: postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne. Przez diagnozę rozumie się rozpoznawanie stanu rzeczy oraz znajomości ogólnych prawidłowości. Pedagog rozpoznaje warunki życia ucznia w rodzinie i środowisku pozarodzinnym by znaleźć źródło nawarstwiających się trudności. Na etapie zbierania danych ważne jest otwarte nastawienie i korzystanie z wielu niezależnych źródeł. Jednakże poznanie głębszych relacji rodzinnych jest bardzo trudne. Pedagog nie może być detektywem czy prokuratorem, najwięcej informacji dostarczyć mu mogą szczere rozmowy z podopiecznym. Po wstępnym rozpoznaniu sytuacji dziecka pedagog opracowuje dokładny plan, włącza w jego realizację wychowawcę klasy, nauczycieli i rodzinę. Najważniejszym warunkiem osiągnięcia sukcesu jest przełamanie wielu barier i stereotypów związanych z uczniem trudnym oraz uświadomienie, że przyczyny trudności nie można jedynie rozpatrywać w kategoriach jego winy. W planie działań pedagog przewiduje czas na pracę indywidualną związaną z wyrównaniem braków w nauce, zajęcia budzące zainteresowania itp. Zastosowane metody indywidualnych przypadków wiążą się z przestrzeganiem przez pedagoga ogólnych zasad postępowania:

  • zasady indywidualizowania,
  • zasady własnej decyzji jednostki,
  • zasady nie postępowania danej osoby[7].

W zakresie pomocy psychologiczno – pedagogicznej dla uczniów z zaburzonym zachowaniem, pedagog szkolny organizuje zajęcia psychoedukacyjne, socjoterapeutyczne lub terapii grupowej. Praca z dzieckiem o zaburzonym zachowaniu to proces czasochłonny. M. Fornalski przestrzega przed tzw. „szybkimi efektami” osiąganymi przez stosowanie nakazów, zakazów czy presji[8].

Wybór programu indywidualnego czy grupowego zależy od rodzaju problemów, oraz osobowości dziecka, jego otwartości, chęci i umiejętności działania w grupie. Przed podjęciem zajęć niezbędne jest dokładne określenie celu pracy z uczniem. Konieczne jest nawiązanie kontaktu, który ułatwiłby zdobywanie wzajemnego zaufania, ważna jest też wiara pedagoga w możliwość rozwoju danej osoby i życzliwość w kontakcie z nią.

Dokładna znajomość przyczyn powstania zjawisk wychowawczych niepożądanych pozwala na skuteczne działanie terapeutyczne i resocjalizacyjne. Niezwykle ważnym zadaniem pedagoga szkolnego jest dokonywanie okresowej oceny sytuacji wychowawczej w szkole, która uwzględnia:

  • niepowodzenia szkolne,
  • realizację obowiązku szkolnego,
  • zagrożenia,
  • niedostosowanie społeczne.

Problemy te powinny być analizowane na posiedzeniach rady pedagogicznej. Wspólnie z nią powinny być wyciągane wnioski, a zarazem ustalić wskazówki do dalszej pracy.

Praca pedagoga nie może ograniczać się tylko do poszukiwania przyczyn trudności wychowawczych i sposobów ich eliminowania. Dominującym polem aktywności powinna być działalność profilaktyczna. Taką aktywność ułatwia dobra znajomość środowiska lokalnego, ścisła współpraca z wychowawcami klas, nauczycielami i rodzicami, a także z organizacjami i instytucjami wspomagającymi opiekę i wychowanie.

 —

[1] I. Jundziłł: „Pedagog szkolny”, (w:) Encyklopedia Pedagogiczna, pod red. W. Pomyłko, Warszawa 1993, s. 534

[2] Tamże, s. 535

[3] L. Sołtysik, „Praca pedagoga z uczniem rodziny niewydolnej wychowawczo”, (w:) Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 1993, nr 9, s. 387-389

[4] O. Lipkowski, „Dziecko społecznie niedostosowane i jego resocjalizacja”, Warszawa 1971, s. 37

[5] L. Pytka, „Niedostosowanie społeczne”, Encyklopedia pedagogiczna, s. 437

[6] I. Jundziłł, „Rola zawodowa pedagoga szkolnego” ,Warszawa 1980, s. 138

[7] K. Rzedziecka, „Metoda indywidualnych przypadków w pracy pedagoga szkolnego”, (w:) Kultura i Edukacja, 1994, nr 2/3, s. 127-128

[8] M. Fornalski, „Z doświadczeń pedagoga szkolnego”, (w:) Szkoła Zawodowa, 1990, nr 10, s. 10

Opublikowano prace | Otagowano , , | Dodaj komentarz

Proces kształtowania się zainteresowań i zamiłowań człowieka

Kształtowanie się osobowości człowieka odbywa się niemal przez całe jego życie. Podlega on wpływowi wielu różnych procesów psychologicznych i społecznych. Jednym z takich procesów jest kształtowanie się zainteresowań.

Zainteresowanie jest to jedna z cech osobowości człowieka wyróżniająca go spośród innych ludzi. Za T. Nowickim można powiedzieć, że zainteresowania to[1] „ skierowanie uczuć, myśli, uwagi na jakiś przedmiot”. W pojęciu tym dopatrujemy się związku z pojęciem skłonności (dążnością do konkretnego działania). Tak więc zainteresowania w tym ujęciu kojarzą się z określoną działalnością np. jeśli ktoś się interesuje malarstwem powinien zacząć malować obrazy, jeśli ktoś interesuje się modą powinien projektować odzież. Nie jest to odzwierciedleniem rzeczywistości, gdyż jest wiele osób, które np. interesują się sportem, a wcale nie uprawiają żadnej konkretnej dyscypliny, gdyż ich działania skupiają się na oglądaniu meczy, czy też czytaniu czasopism o tematyce sportowej. Wraz z pojęciem zainteresowań występuje pojęcie zamiłowań. Odmienność tych dwóch pojęć polega na przypisywanym ładunku emocjonalnym naszym zamiłowaniom. Są one nacechowane większą ilością emocji, jak też różnią się jakościowo od emocji towarzyszącym zainteresowaniom.

Jeden z wybitnych szwajcarskich psychologów rozwoju poznawczego Jean Piaget internalizuje zainteresowania z wewnętrznymi motywacjami, czyli z zaspokajaniem swych potrzeb lub działalnością związaną ze zdobywaniem dóbr materialnych do zaspokajania potrzeb wynikających z ich deficytu. Zainteresowania utożsamia on z Planetą Ziemią, która obraca się wokół własnej osi. Zainteresowania są właśnie tą osią wokół której powinna być skupiona cała działalność jednostki. Powinny one być siłą napędową człowieka, podsycającą zaangażowanie do działania.

Kwestię tę porusza liczne grono pedagogów i psychologów ukazując kwestie społecznej funkcji zainteresowań. Zdania wielu myślicieli tego zagadnienia są w pewnej części podzielone a w pewnej tożsame.

Johann Friedrich Herbart zainteresowania rozumiał (podobnie jak pragnienie) jako formę aktywności umysłowej, chociaż nie jest ona tak intensywne jak pragnienie. [2] Idealnie wykształcone zainteresowania wg niego powinny mieć charakter wielostronny. Wynika to z tego, że jednostka w ciągu swojej edukacji przyswaja wiele różnych informacji z całej gamy dyscyplin naukowych. Zestawia ona ze sobą cechy pojawiające się w wielu przyswajanych przez nią przedmiotach, po to aby mogła je następnie odtworzyć. Podzielił on zainteresowania w zależności od:

  1. Zakresu :
  • Jednostronne
  • Wszechstronne
  1. Dziedziny:
  2. Poznawczej- empiryczne, spekulatywne, estetyczne
  3. Stosunków międzyludzkich-jednostkowe, społeczne, religijne[3] Wszechstronność zainteresowania rozpatrywał pod kątem dwóch aspektów. Po pierwsze

odnajdywał w nim cel nauczania, który wynikał z samodzielności podejmowanych czynności przez człowieka, stymulowanych rozumem, a po drugie dostrzegał w nim środek, gdzie zainteresowanie jest bodźcem mogącym wystąpić w procesie wychowawczym.

Kolejnym tłumaczem tego pojęcia jest Edward Clapared. Ujmuje on zainteresowania jako naturalną potrzebę dziecka. Ze względu na to, iż najwięcej czasu spędza ono na zabawie i to jest głównym jego zajęciem, jego potrzebą jest zabawa. Staje się ona jego obszarem zainteresowań. Nauczyciel natomiast jest inicjatorem i osobą, która zachęca do rozwijania zainteresowań. Uważa jednak, że „Jeżeli zainteresowanie ma być motorem wychowania, nie ma być ono (…) sprawą kary ani nawet nagrody, ale odpowiedzialnością między tym, co jest do zrobienia a podmiotem, który to robi; dyscyplina przychodzi od wewnątrz”.[4] Ma ono w tym ujęciu wyjątkową wartość, gdyż jest to potrzeba, do której zaspokojenia dąży podmiot. Nadaje to kierunek czynnościom podejmowanym przez człowieka.

Belgijski psychiatra, psycholog i pedagog Jan Owidiusz Decroly założyciel Instytutu Nauczania Specjalnego w Brukseli, był także autorem teorii nauczania początkowego, w której zastosował tzw. metodę „ośrodków zainteresowań”. Według niego zainteresowania są impulsem wewnętrznym, spójnym ze wszystkimi potrzebami i odczuciami jednostki. Podczas odczuwania tych potrzeb jednostka podlega adaptacji do sytuacji, w której się znajduje. Zaspokojeniu tych potrzeb towarzyszą różne uczucia, takie jak: strach, podniecenie, radość, napięcie nerwowe. Mogą się one przerodzić w zainteresowania. Świadomą formą zainteresowań są pragnienia, jak również ciekawość, która może być zewnętrznie świadoma lub nie.

Wg Johna Dewey’a zainteresowania są postawami wobec możliwego doświadczenia, nie są zatem osiągnięciami. Wartość ich tkwi w wynoszeniu do góry, które czynią możliwym, a nie w realizacjach, które reprezentują. [5]

Wielu psychologów pojęcie zainteresowań wiąże z pojęciem uwagi. Tak na przykład Stefan Baley stwierdza, iż zainteresowanie jest to skupienie uwagi na jakichś przedmiotach istotnych dla jednostki, co wiąże się z konstatacją Williama Jamesa, który wnioskuje iż rzeczy dla jednostki interesujące, to te, które zwracająjej uwagę.

Fryer zaś, zainteresowania traktuje jak zachowanie podlegające akceptacji lub nie. Wyróżnił on zainteresowania subiektywne i obiektywne. Subiektywne są zinternalizowane z przyjemnymi bądź nie uczuciami związanymi z obcowaniem ,z przedmiotami, lub wobec jakichś czynności. Zainteresowania obiektywne to reakcje człowieka: pozytywne lub negatywne, które odzwierciedlone są w zachowaniu się jednostki lub jej uwadze.

W ukazanych definicjach główne miejsce zajmuje ich aspekt poznawczy. Dotyka to kwestii poznania otaczającej rzeczywistości, która odbywa się w toku interakcji z nią. Warto zauważyć, że zainteresowania powstają w relacji jednostki z otaczającym ją światem. W związku z tym w toku badań empirycznych nad zainteresowaniami powstały dwa odmienne stanowiska definiujące i ujmujące to pojęcie: [6]

  1. Zainteresowania jako wewnętrzne właściwości jednostek (właściwości uwagi, nastawienie, potrzeby).
  2. Zainteresowania jako cecha interesujących jednostkę przedmiotów.

Super D. E. w swojej książce „Psychologia zainteresowań” przedstawia cztery definicje zainteresowań o charakterze technicznym. Dzieli on je na: wyrażane, okazywane, testowane oraz inwentaryzowane.

Zainteresowania wyrażane są formułowane na podstawie ustnych lub pisemnych pytań, które są stymulatorem do ich okazywania. Są tym „o czym się mówi, że jest interesujące”[7] Nie są one stałe. Na podstawie licznych badań naukowych można zauważyć pewną prawidłowość, iż największa labilność występuje w dzieciństwie i wieku dorastania. Potwierdzeniem tego są badania Supera, Lehmana, Witty’ ego , Sissona, Schmidta, Rothneya. Opierają się one na analizie wyników badań po krótkim czasie w stosunku do wyników z pierwszego badania.

Nad chwiejnością podejmowanych decyzji, jak też i koncentracją nad zainteresowaniami skupiała się Maria Czerwińska. Jej grupą badawczą była młodzież ostatnich klas podstawowych i szkół średnich. Wyniki jej badań jednoznacznie stwierdzały, iż decyzje podejmowane przez dorastającą młodzież są w dużej części oparte na opiniach jej otoczenia, jak też na ich realnych możliwościach. Często odbiegały one od zainteresowań, własnych chęci i aspiracji.

Zwraca uwagę na to, iż zainteresowania mogą okazać się stałe, co jest wynikiem posiadania jakiegoś własnego potencjału, talentu, wsparciem autorytetu lub członków rodziny. Może to spowodować chęć dążenia do umacniania, rozwijania i kształtowania zainteresowań z wcześniejszego okresu.

Zainteresowania okazywane natomiast zostają ujawniane w naszym działaniu, w stosunku do jakiegoś zdarzenia, przedmiotu, czy osoby. Często są wykorzystywane w poradniach zawodowych, gdzie padają pytania do klienta o jego pozazawodowe, dodatkowe, ulubione czynności. Mogą one być stałymi i realistycznymi zainteresowaniami lub nie, ukazane jako labilne i mało znaczące, co może być spowodowane aktualną potrzebą lub ulotnym zainteresowaniem.

Zainteresowania testowane jak sama nazwa wskazuje wiążą się z różnego rodzaju testami. Są to głównie testy uwagi, pamięci, wiadomości. Poddawana takiemu testowi osoba nie koniecznie jest świadoma ujawnianych przez siebie zainteresowań, gdyż pamięć jak i uwaga są często samorzutne i mimowolne (bezwarunkowe). Czego podstawową cechą jest to, iż na pewnych sprawach łatwiej i szybciej koncentrujemy naszą uwagę dowolną. Głównym i najważniejszym przekonaniem tego typu zainteresowań jest to, że przyciąga ono naszą uwagę, ukierunkowuje rozwój zdolności i warunkuje zdobywanie wiedzy.[8] Niestety badania na ten temat są niewielkie, więc mało wiemy o tego rodzaju zainteresowaniach.

Ostatnią definicją zainteresowań o charakterze technicznym, jaką formułuje Super są zainteresowania inwentaryzowane. Mierzone są one za pomocą kwestionariuszy (np. inwentarz Stronga, inwentarz Kudera). W ich skład wchodzą listy pytań, na które jednostka musi subiektywnie odpowiedzieć twierdząco lub przecząco. Odpowiedzi są liczone w sposób obiektywny. Kwestionariusze takie nazywamy inwentarzami. Walorem tego typu zainteresowań jest niezależność subiektywnych odpowiedzi osoby badanej, od subiektywnych opinii, interpretacji osoby badającej.[9]

Działalność człowieka zawodowa i podczas czasu wolnego jest bardzo różna. Do ich pomiaru służą liczne testy, kwestionariusze, pytania. Ze względu na ich liczność, jak i różnorodność można je sklasyfikować na kilka kategorii (zawodowe, rzeczowe, czynnikowe, kategorie zainteresowań dziecka).

Pierwsza kategoria odnosi się do predyspozycji osoby badanej w stosunku do konkretnych grup zawodów. Listę takich zawodów wyodrębnił Super. Badał on korelacje zainteresowań pomiędzy poszczególnymi zawodami. Badania te nie spełniły potrzeb osób o niższym poziomie intelektualnym, gdyż skale pomiarowe jego zainteresowań miały związek z jednostkami o dość wysokim poziomie intelektualnym. Problem ten postanowił rozwiązać Clark. Opracował on skale pomiaru zainteresowań dla 17 zawodów wymagających kwalifikacji i inne dla robotników i rzemieślników. W końcowej fazie otrzymał dwie kategorie: zawody elektromechaniczne i zawody pracowników rejestracji i kontroli.

Kategorie rzeczowe mają związek z jednorodnymi i niezależnymi od siebie zainteresowaniami. Kuder wyodrębnił zainteresowania takie jak: naukowe, literackie, biurowe, perswazyjne, z zakresu służb społecznych, mechaniczne, zainteresowania zajęciami na świeżym powietrzu, muzyczne, rachunkowe, artystyczne. Clark natomiast chcąc sklasyfikować swój inwentarz wyodrębnił takie kategorie zainteresowań jak: gastronomiczne, biologiczne, mechaniczne, biurowe, elektryczne, stolarskie, estetyczno-werbalne, zajęcia z zakresu utrzymania czystości, zajęcia na świeżym powietrzu.

Thurstone wyodrębnił cztery czynniki stymulujące rozwój i pojawienie się zainteresowań: naukowy, językowy, osobowy, handlowy, co przyczyniło się do pojawienia się kategorii zainteresowań czynnikowych. Liczba czynników jest bardzo duża, gdyż jest ona efektem znacznej ilości inwentarzy zainteresowań. Jej główną cechą jest proporcjonalny wzrost do pojawiających się inwentarzy.

Kategorie zainteresowań dzieci są różnorodne i zmienne, co jest wynikiem ujawniania się ich w zależności od wieku dziecka. Kwestią tą zajęła się L. Tyler i S. Larcebeau. Tayler badała dzieci w wieku 6 i 10 lat. Jej prace nad tym trwały 10 lat. Doszła do wniosku, że dzieci w wieku 6 lat wykazują 4 kategorie zainteresowań wpisane w wykonywane czynności. Są to zabawy rekreacyjne na świeżym powietrzu, zabawy maskotkami w krytych pomieszczeniach, pergamin i książki, chęć robienia takich samych czynności co dorośli. Dzieci w wieku 10 lat charakteryzowały następujące czynniki: świadomość stosowności czynności, niechęć do kobiecości (u chłopców), niechęć do męskości (u dziewcząt), niechęć do pracy. [10] [11]

Badania Tayler wskazują na dużą różnicę struktury zainteresowań dzieci w wieku 6 lat w porównaniu do dzieci w wieku 10 lat. Konkluzją jej rozważań było to, iż osoby w wieku 14 lat mają strukturę zainteresowań taką jak osoby dorosłe. Może to być ważna wskazówka dla szkół i poradni doradztwa zawodowego, które są podporą do obierania właściwych dróg życiowych.

Larcebeau prowadziła badania na dzieciach w wieku 10-11 i 16-17 lat. Z badań nad dziećmi w przedziale wiekowym 10-11 lat wyodrębniła 7 kategorii zainteresowań: intelektualne, techniczne, zainteresowania sportem, aktywnością fizyczną, przyrodnicze, handlowe, manualne i imaginatywne.

Z szeregu badań nad zainteresowaniami można wyróżnić ich najważniejsze elementy, takie jak:[12]

Z Doniosłość treści zainteresowań (nie każde jest tak samo ważne społecznie), może dotyczyć kwestii indywidualnych dopiero gdy w zainteresowaniu przeważają momenty społeczne. Zyskuje ono na wadze ( Tadeusz Nowacki).

Z Trwałość zainteresowań- tylko trwałe zainteresowania mogą kształtować osobowość.

Z Szerokość zainteresowań- może wiązać się z dylematami i ich płytkością.

Istnieje zasada kreowania centralnych zainteresowań.

Z Głębia zainteresowań-prowadzi do ich specjalizacji Zainteresowania spełniają różnorodne funkcje w procesie edukacyjnym i wychowaniu. Mogą one współwystępować ze sobą. Najważniejsze funkcje zainteresowań to:[13]

  • Poznawcza- jako czynnik i element chęci poznania świata
  • Motywacyjna-jako chęć do działania
  • Mobilizacyjna- jako przeciwdziałanie nudzie, apatii, depresji, kompleksom itp.
  • Samorealizacyjna- jako realizacja własnej potrzeby
  • Integracyjna- integruje jednostkę z grupą
  • Kreacyjna- wpływa na inne procesy psychiczne, osobowości, zachowanie, kształtowanie wrażliwości, wyobraźni, twórczości, kreatywności
  • Realizacyjno-zadaniowa- jako formy spędzania wolnego czasu

Stopień dojrzałości, znaczenie i obszar zainteresowań są zależne od wielu różnych czynników rozwojowych. Wśród nich można wyróżnić dwie ogólne grupy:

  1. Biogenetyczne: w skład, których wchodzi zależność od płci, zdolności i wieku.
  2. Społeczno- kulturowe: w skład, których wchodzi zależność od środowiska społecznego, program i metody nauczania szkolnego.

Czynnik wiekowy ma bardzo duże znaczenie dla rozwoju zainteresowań, gdyż to już w bardzo wczesnym okresie życia jest zauważalne zaciekawienie otaczającą go rzeczywistością. Najwcześniejszym przejawem tego jest wodzenie wzrokiem za różnymi przedmiotami, później następuje manipulacja przedmiotami, jako chęci zaspokojenia potrzeby ciekawości. Jest to okres manualnego poznawania świata. Obserwujemy wtedy powstanie aktywności poznawczej u dziecka. Pierwsze jej przejawy stanowią bazę do rozwoju zainteresowań. W miarę rozwoju psychofizycznego człowieka następuje okres zadawanych pytań. W komunikacji interpersonalnej jednostka poznaje funkcjonalność przedmiotów i właściwości zachodzących wokół niej zjawisk.

Warto zwrócić uwagę, iż u dziecka zaciekawienia bywają bardzo labilne, zmieniające się dość szybko. Może przy tym także następować osłabienie uwagi, lub może się ona przemieszczać na inne nowe, niepoznane do tej pory bodźce.

Hutchison wyróżnia cztery fazy rozwoju zainteresowań u dzieci w wieku 7-12 lat. Pierwsza jest to zainteresowanie chwytaniem, polowaniem, walką, atakiem, wyzwaniem. Fazę drugą charakteryzują działania polegające na zabawowym budowaniu szałasów, domków, opieką nad zwierzętami. Trzecia faza jest zakorzeniona w rolnictwie, polega ona na zainteresowaniu się roślinami, zabawie w rolnictwo. Czwartą fazą są zainteresowania hodowlane związane z ważeniem, mierzeniem, liczeniem, zabawą w sklep. [14]

D.E. Super jest zdania, że „ można ufać zainteresowaniom stwierdzonym dopiero w osiemnastym roku życia”. Jest tu mowa o kategoriach zainteresowań inwentaryzowanych, badających skłonności zawodowe człowieka.

Claparede wysnuł prawo rządzące następstwem zainteresowań. Według niego rozwój zainteresowań cechuje przechodzenie[15]

  • od prostego do złożonego
  • od konkretnego do abstrakcji
  • od biernej odbiorczości do samorzutności
  • od ogólnikowości do specjalizacji
  • od podmiotowości do przedmiotowości
  • od bezpośredniości do pośredniości
  • od rozproszenia na szczegóły do scalania

Kolejnym czynnikiem warunkującym rozwój zainteresowań jest płeć. To ona w dużej części różnicuje obszary zainteresowań ludzi. Nie dziwi nikogo fakt, że zawody typowo męskie są wykonywane przez kobiety i na odwrót: stanowiska żeńskie zajmują mężczyźni. Mimo tego uważa się, że to właśnie płeć jest jednym z wyznaczników zainteresowań ludzkich.

Z wielu badań wynika, że mężczyzn ciekawią sprawy sportowe, mechanika, handel i polityka. Kobiety zaś są zwolenniczkami literatury, muzyki, sztuki, edukacji, służb społecznych, biuralistyki. Przykładem potwierdzającym realność tej tezy są wyniki z badań L. E. Tyler. Eksperyment na 6 letnich dzieciach, powtórzony w czteroletnim odstępie od badania pierwszego wysunął opinię, że w tak młodym wieku, można już opracować skalę męskości i kobiecości zainteresowań.

Jak wynika z dwóch powyższych czynników zainteresowania mają złożony charakter i nie dają się jednoznacznie wyjaśnić. Można ich rozwój opóźniać lub przyspieszać w określonym kierunku, lecz prawo sformułowane przez Claparede’a wskazuje na sporą zależność rozwoju zainteresowań od zdolności intelektualnych jednostki. Osoby o wyższym poziomie inteligencji są w stanie szybciej rejestrować bodźce pochodzące ze środowiska otaczającego, ją interesujące. Zaś badania nad osobami słabszymi rozwój zainteresowań powodował usprawnienie intelektualnego działania i chęć większego uczenia się.

Strong uważa, że osoby najinteligentniejsze obierają zawody zakorzenione w naukach ścisłych, stosowanych. Istnieje również pogląd, że zawody związane z handlem w nikłym stopniu są zależne od inteligencji. Są również badania sprzeczne z powyższymi stwierdzeniami, lecz zdaniem Stonga zdolności są czymś bardziej pierwotnym, podstawowym i to one budzą zainteresowania. Powiązanie między nimi jest jednak chwiejne, gdyż zdolności są jednym z wielu czynników warunkujących powstanie zainteresowań.

Uzasadnione jest, że człowiek badając rzeczywistość, dziedziny go interesujące, rozwija i usprawnia nowe zdolności z nimi związane. Nie ma jednak co do tego sprawdzonych dowodów. Nie wiadomo też, czy uzdolnienia motywują jednostki do absorbowania się tymi dziedzinami życia, w których ujawniają się ich zdolności.

Dość ważnym czynnikiem kształtującym zainteresowania jest środowisko, w jakim żyje jednostka. W ramach wzrastania w nim nabywa ona nowych doświadczenia, które mogą być wyznacznikiem jej zamiłowań. Mogą one je rozwijać, pobudzać lub hamować.

Jak wskazują badania dzieci z dużych miast w większym stopniu interesują się matematyką, problematyką własnej szkoły i przyrodą egzotyczną niż dzieci wiejskie lub z mniejszych miast. Dzieci pochodzące ze wsi najbardziej interesuje biologia, co jest konsekwencją ciągłej styczności z otaczają je przyrodą, poza tym: zjawiska je otaczające i problematyka życia rodzinnego. Natomiast dzieci z małych miast swe zainteresowania skupiają wokół języka polskiego i tematyki społeczeństwa.

Rodzina jest jednym z głównych bodźców napędzających do określonych zainteresowań. Zachowania opiekuńcze i wymagające zaangażowania rodziców są korzystne dla pojawienia się u dzieci zachowań nastawionych na innych ludzi. Zaś odrzucenie, niedbalstwo i beztroskość rodziców sprzyja zachowaniom destruktywnym w stosunku do drugiej osoby, u swoich pociech. Ważna jest tez cała struktura rodzinna, jej status, hierarchia wartości, wykształcenie rodziców i ich osobowość, a także liczebność. Z jej pomocą jednostki podejmują ważne w życiu wybory takie jak: praca, szkoła. Rodzice mogą rozwijać rodzące się zainteresowania i ułatwiać zrozumienie dokąd mogą one prowadzić.[16]

W ciągu całego życia człowieka wiele razy zmienia się najbliższy krąg koleżeński. Począwszy od szkolnego, przez akademickie, do pracowniczego. Znajomi także mogą wpływać na kształtowanie się zamiłowań , wśród jednostek ze swojego kręgu. Są one jednym z wyznaczników tworzenia się grup koleżeńskich, paczek, grup zainteresowań, przyjaciół.

Edukacja szkolna zwiększa zasób wiedzy i wzbogaca jej wydźwięk. Tworzy to warunki do pojawienia się nowych zainteresowań. Wiedza jest potrzebna do rozwijania pewnej specjalnej ciekawości ucznia w określonej dziedzinie. Warto też wspomnieć, iż pojawienie się nowego przedmiotu budzi zainteresowanie i zaciekawienie uczniów, co może skutkować chęcią pogłębiania wiedzy na dany temat. Treści programów nauczania i same jego metody stanowią źródło zainteresowań uczniów.

Możliwości wykorzystania potencjału, jaki tkwi w uczniach za sprawą zainteresowań, będzie możliwy wtedy, gdy:[17]

  1. Nauczyciele będą rozumieli funkcję i role, j akie spełniaj ą zainteresowania w procesie dydaktyczno-wychowawczym szkoły i życiu człowieka
  2. Nauczyciele i wychowawcy będą wzorem osób z pasjami zawodowymi i pozazawodowymi
  3. Nauczyciele i szkoła potrafią zasięgnąć rady u rodziców swoich uczniów specjalistów w różnych dziedzinach
  4. Stworzona zostanie minimalna baza do rozwijania zainteresowań
  5. Zgromadzone zostaną materiały metodyczno-instruktażowe, oferty realizacji swoich pasji w szkole
  6. Zostaną przewidziane na ten cel odpowiednie środki finansowe
  7. W szkole zostanie stworzony klimat szacunku dla zainteresowań, zamiłowań i pasji uczniów.

[1]  T. Nowicki, Zarys psychologii, PZWS 1966, s. 209

[2]   A. Skubacz, M. Mueller, J. Fąfrowicz, A. Tokarek, Rola pasji i zainteresowań w rozwoju osobowości dzieci i młodzieży, Opole 2006, s. 18

[3]  Cz. Kupisiewicz, Myśliciele o wychowaniu , Warszawa 2000, t 2, str. 95

[4]   A. Skubacz, M. Mueller, J. Fąfrowicz, A. Tokarek, Rola pasji i zainteresowań w rozwoju osobowości dzieci i młodzieży, Opole 2006, str. 19

[5]  A. Skubacz, M. Mueller, J. Fąfrowicz, A. Tokarek, Rola pasji i zainteresowań w rozwoju osobowości dzieci i młodzieży, Opole 200, str. 19

Gurycka, Rozwój i kształtowanie zainteresowań, Warszawa 1978, str. 20 D. E. Super, Psychologia zainteresowań, Warszawa 1972

[8]   A. Gurycka, Rozwój i kształtowanie zainteresowań, Warszawa 1978, s.27

[9]   A. Gurycka, Rozwój i kształtowanie zainteresowań, Warszawa 1978, s. 28

[10] D. E. Super, Psychologia zainteresowań, Warszawa 1972, s. 51

  1. E. Super, Psychologia zainteresowań, Warszawa 1972, s. 58

[12] A. Skubacz, M. Mueller, J. Fąfrowicz, A. Tokarek, Rola pasji i zainteresowań w rozwoju osobowości dzieci i młodzieży, Opole 2006, s. 19-20

[13] A. Skubacz, M. Mueller, J. Fąfrowicz, A. Tokarek, Rola pasji i zainteresowań w rozwoju osobowości dzieci i młodzieży, Opole 2006 , s.20

[14] S. Baley, Zarys psychologii w związku z rozwojem psychiki dziecka , Wrocław 1946, s. 225

[15] E. Claparede, Psychologia dziecka i pedagogika eksperymentalna ,Warszawa 1918, s. 581

[16] A. Gurycka, Rozwój i kształtowanie zainteresowań, Warszawa 1978, s. 142

[17]  Rola pasji i zainteresowań w rozwoju osobowości dzieci i młodzieży, Opole 2006, s. 21

Opublikowano prace | Otagowano | Dodaj komentarz

Organizowanie grup wyrównawczych w szkole

z pracy licencjackiej

W celu wyrównania braków w wiadomościach lub umiejętnościach uczniów powołuje się specjalne grupy wyrównawcze.

Niektóre dzieci mają trudności w nauce na skutek mikrodefektów lub defektów rozwojowych. Tworzy się dla nich zespoły reedukacyjne. Praca reedukacyjna czy wyrównująca braki jest trudna i nie każdy nauczyciel jest do niej odpowiednio przygotowany.

Toteż tutaj, rola pedagoga szkolnego polega na starannym badaniu każdego ucznia wytypowanego przez nauczyciela do takiej grupy, korzystając w tym zakresie z pomocy psychologicznej.

Badanie powinno dotyczyć:

  • określenia braków w nauce, luk w wiadomościach, braków w opanowaniu potrzebnych umiejętności i sprawności,
  • wykrycia przyczyn, które doprowadziły do opóźnienia szkolnego,
  • badania właściwości intelektualnych ucznia, poziomu inteligencji, właściwości pamięci, uwagi, wyobraźni.

Przy określaniu rodzaju i jakości niepowodzeń szkolnych pedagog zasięga opinii nauczyciela, ale nie ogranicza się do niej, sprawdzając starannie, czego uczeń nie wie lub nie umie. Znacznie trudniej jest dotrzeć przyczyn niepowodzeń szkolnych. Pedagog powinien znać dobrze opracowania teoretyczne dotyczące przyczyn trudności dziecka         w nauce, a także powinien umieć wykrywać przyczyny, które spowodowały kłopoty dydaktyczne u poszczególnych uczniów, skierowanych do grup wyrównawczych.

Niektóre przyczyny dają się usuwać, i wówczas powodzenie reedukacji jest znacznie większe.

Badanie właściwości intelektualnych, ilorazu inteligencji oraz deficytów rozwojowych powinien prowadzić psycholog w poradni. Psycholog może też pomóc w wykrywaniu przyczyn opóźnienia szkolnego. Częste konsultacje pedagogów szkolnych z poradnią psychologiczną są bardzo potrzebne.

Przyczyny niepowodzeń szkolnych są najczęściej złożone, ale zarówno rodzice, jak i wielu nauczycieli widzą przede wszystkim lenistwo dziecka i brak zdolności. Lenistwo może być jedynie pozorne, nie wynikać z niechęci do pracy, ale z braku wiary w jej sens, z braku wiary we własne możliwości.

Wielu badaczy stwierdza, że niepowodzenia szkolne są często uwarunkowane przyczynami organicznymi. W związku z tym przy udziale lekarzy i higienistek szkolnych tworzy się specjalne grupy dyspanseryjne, mające usuwać zburzenia w rozwoju somatycznym. Do najczęściej tworzonych grup można zaliczyć te, które dotyczą następujących zaburzeń:

  • wady budowy i zniekształcenia postawy,
  • wady wzroku,
  • wady słuchu,
  • wady wymowy,
  • choroby układu krążenia,
  • choroby układu nerwowego.

Pedagog szkolny powinien prowadzić ewidencję uczniów, którzy wykazują wady w rozwoju i dążyć do tego, aby każdy z nich objęty był nie tylko systematyczną opieką lekarską, ale uczestniczył w zajęciach rehabilitacyjnych.

Wprawdzie troska o te dzieci (najczęściej dotyczy to uczniów najmłodszych) należy do dyrektora szkoły i wszystkich nauczycieli, jednakże pedagog posiada karty indywidualne uczniów i zaznacza w nich zarówno wskazania lekarskie, jak również rodzaj zaleconych ćwiczeń i wyniki pracy rehabilitacyjnej. Dba o to, aby uczestnictwo uczniów w grupach dyspanseryjnych było systematyczne, prowadzi w tym zakresie kontrolę, rozmawia z rodzicami w przypadku, kiedy nie przywiązują większego znaczenia do rozwoju dziecka. Niektórzy pedagodzy szkolni są przygotowani w zakresie logopedii i sami potrafią prowadzić pracę z dziećmi jąkającymi się lub wykazującymi inne wady wymowy[1].


[1] I. Jundziłł: „Rola zawodowa pedagoga szkolnego”, Warszawa 1980, s. 70

Opublikowano prace | Otagowano , | Dodaj komentarz

Pojęcie „placówki opiekuńczo- wychowawczej” oraz ogólny zarys metodyki pracy opiekuńczo- wychowawczej

XXI wiek jest okresem dokonywania się wielu przemian społecznych. Są one między innymi czynnikami powstawania coraz większej ilości patologii rodzinnych. Obok problemu alkoholizmu, narkomanii, bezrobocia obecne jest również zjawisko umieszczania coraz większej liczby dzieci w placówkach opiekuńczo- wychowawczych.

Pojęcie „placówki opiekuńczo- wychowawczej” odnosi się do kwestii wychowania opiekuńczego, którego formami funkcjonalno-organizacyjnymi są instytucje wychowania opiekuńczego, a wśród nich placówki opiekuńczo- wychowawcze[1]

Placówki te są formą organizacyjną pomocy społecznej. Aktem prawnym regulującym ich utworzenie jest Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 października 2007 w sprawie placówek opiekuńczo- wychowawczych. Główną funkcją tych ośrodków jest zapewnienie opieki, wychowania, zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, rozwojowych, emocjonalnych, społecznych, religijnych, świadczeń zdrowotnych i edukacji.

Rozporządzenie to określa zadania poszczególnych typów placówek opiekuńczo- wychowawczych. Uogólniając: formułuje się dwa główne zdania tych placówek[2]:

  • zapewnienie odpowiedniej opieki oraz wychowania dzieciom i młodzieży, którzy zostali częściowo lub całkowicie pozbawieni opieki rodzicielskiej, oraz dzieciom niedostosowanym społecznie
  • udzielanie pomocy rodzicom w wychowaniu i sprawowaniu opieki nad dziećmi.

Owe placówki mogą świadczyć opiekę dzienną lub całodobową . Zależy to od sprawowanej opieki rodzicielskiej. Rodzice mogą być jej pozbawieni, ograniczeni lub mieć chwilowy kryzys.

Ośrodki dzienne udzielają wsparcia rodzinom mającym trudności i problemy w wychowaniu dzieci. Dziecko w takiej placówce może przebywać do czasu powrotu do rodziny naturalnej lub umieszczenia go w rodzinie zastępczej. Zaś ośrodki całodobowe przeznaczone są dla dzieci, których rodzice zostali częściowo lub całkowicie pozbawieni praw rodzicielskich i sprawowania nad nimi opieki, pod warunkiem, że na szczeblu rodziny naturalnej nie jest już możliwa pomoc tej rodzinie. Wychowanek może tam przebywać nie dłużej niż do dnia ukończenia pełnoletniości, lub do momentu ukończenia edukacji[3].

Placówki opiekuńczo- wychowawcze ze względu na specyfikę działań można podzielić na:

  1. Placówki wsparcia dziennego
  2. Placówki interwencyjne
  3. Placówki rodzinne
  4. Placówki socjalizacyjne

Śledząc zadania, jakie spełniają placówki, można wyodrębnić kilka podstawowych fUnkcji charakterystycznych dla nich wszystkich:

  • Funkcja opiekuńcza
  • Funkcja wychowawcza
  • Funkcja socjalizacyjna
  • Zapewnienie podstawowych potrzeb wychowanków
  • Zapewnienie możliwości kształcenia i rozwoju dzieci i młodzieży (realizacji ich celów)
  • Funkcja bezpieczeństwa
  • Udzielenie wsparcia emocjonalnego, wartościującego, instrumentalnego, duchowego.

Warto jednak wrócić do korzeni funkcjonowania systemu opiekuńczego w Polsce, którego początek upatruje się w opanowania terytorium naszego państwa przez chrześcijaństwo. Wiązało się to z dobroczynną działalnością Kościoła. Pierwsze przytułki, szpitale, domy dziecka powstawały przy budynkach sakralnych. Od końca XV wieku duchowieństwo zaczęło się interesować pracą opiekuńczą, pomocą ludziom, a w szczególności osieroconym, porzuconym dzieciom. W latach 1768-1775 pojawiły się pierwsze dokumenty na ten temat.

Z upływem czasu powstawały rozmaite placówki, dziś określane mianem opiekuńczo- wychowawczych, których regulacje zmieniają się co jakiś czas. Po roku 1918 z systemu wychowania oświatowego wyodrębniono system wychowania opiekuńczego, który stał się nową instytucją sprawiającą opiekę nad rodziną, dzieckiem, macierzyństwem. Tą instytucją było Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej.

Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty, określa podział instytucji oświatowo-wychowawczych na:

  1. Placówki oświatowe:
  2. Przedszkola,
  3. Szkoły,
  4. Zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli
  5. Instytucje oświatowo-wychowawcze:
  6. Placówki oświatowo-wychowawcze,
  7. Poradnie
  • wychowawczo- zawodowe,
  • psychologiczno-pedagogiczne,
  • inne specjalistyczne

Instytucje opiekuńczo- wychowawcze:

  • Placówki opiekuńczo- wychowawcze i resocjalizacyjne
  • Rodziny zastępcze
  • Ośrodki adaptacyjno-opiekuńcze.

W tymże samym roku z upoważnienia ustawy Ministerstwo Edukacji Narodowej wydało rozporządzenie określające rodzaje publicznych placówek opiekuńczo- wychowawczych[4] [5]:

  • Rodzinne domy dziecka
  • Domy dziecka, w tym domy małego dziecka
  • Pogotowia opiekuńcze
  • Specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze
  • Bursy szkolne
  • Świetlice i kluby środowiskowe

Powtarzając za Ryszardem Wroczyńskim opiekę nad dziećmi w placówkach opiekuńczo- wychowawczych określa się jako opiekę zakładową. Opieka ta, jak sama nazwa wskazuje, odbywa się w formie „zakładu”, tzn. instytucji, w której dzieci wychowują się w jednej lub kilku grupach o niewielkiej liczebności (od 6 do 15 wychowanków). Życie w takiej placówce odbywa się grupowo. Niemal wszelkie podstawowe czynności, takie jak posiłki, kąpiel, pobudka poranna odbywają się o ustalonych godzinach.

„Metodyka pracy opiekuńczo- wychowawczej zajmuje się ustaleniem celów i zadań opieki i wychowania w odniesieniu do konkretnych instytucji opiekuńczo- wychowawczych, a następnie wykrywaniem i opisywaniem zasad, sposobów i warunków realizacji procesu opiekuńczo-wychowawczego w tych instytucjach i środowiskach wychowawczych”[6].

Aby prawidłowo wypełniać role i zadania związane z byciem wychowawcą, opiekunem w placówkach opiekuńczo- wychowawczych, należy adekwatnie i precyzyjnie formułować zadania do wykonania względem potrzeb jednostki, osoby podopiecznej. Główne zadania metodyki pracy opiekuńczo- wychowawczej można sformułować w kilku punktach:

  1. Zgłębienie podstawowych, społecznych sposobności podopiecznych pod kątem ich możliwości psychofizycznych, relacji rodzinnych, podejmowania aktywności życiowych umożliwiających usamodzielnianie się, po to aby w sposób indywidualny prowadzić plan ich dalszego rozwoju w placówce.
  2. Sprecyzowanie form, metod, zasad i technik wychowania opiekuńczego, by w toku sprawowania pieczy nad podopiecznym uzyskać jak najlepsze efekty.
  3. Unowocześnianie procesu opiekuńczo- wychowawczego uwzględniając swoiste zadania danej formy opieki.
  4. Podkreślanie ciągłego kształcenia i doszkalania wychowawców
  5. Podkreślanie zasadności prezentowania i utrwalania doświadczeń wychowawców, w celu poszerzania praktycznej działalności metodycznej.

Działania w placówkach opiekuńczo- wychowawczych mają charakter bezpośredni, gdyż opierają się na bliskich, bezpośrednich kontaktach podopiecznego z wychowawcą, którego zadaniem w czasie rekonwalescencji dziecka, jest pomaganie mu w wyjaśnieniu sytuacji, w jakiej się znalazł (przyczyn jej powstania, skutków jej istnienia), jak też zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa, oraz obniżenie poczucia lęku przed ponownym pojawieniem się podobnej sytuacji. Wszystkie te zamierzenia mają prowadzić do powstania uczucia zaufania i wiary w pokonanie stresującej sytuacji.

Wychowanie w placówkach opiekuńczo-wychowawczych opiera się na przekazywaniu wychowankom wiedzy i umiejętności radzenia sobie w ich przyszłym dorosłym życiu, jak też nauczenie zachowań zgodnych z normami społecznymi i prawnymi. Jako, że wychowanie jest procesem złożonym: pomaga odkryć ukryte zdolności dzieci, zainteresowania, umiejętności, co pozwala wychowawcom na pokierowanie ich w kierunku właściwej, zgodnej z indywidualnymi preferencjami drogi życiowej.

Działalność opiekuńczo-wychowawcza opiera się na pewnych zasadach, normach postępowania, ściśle określonych regułach. Stanowi to podstawę pozytywnego i efektywnego przebiegu opieki oraz wychowania. Zasady te powinny być w sposób indywidualistyczny, dostosowany do każdego wychowanka oddzielnie. Nie ma uniwersalnych zasad dostosowanych do każdej, nowo- pojawiającej się sytuacji. Wszelkie zachowania wychowawców wobec podopiecznych odnoszące się do procesu ich wychowania i opieki powinno opierać się na teoretycznym ujęciu całego zjawiska wychowania. Ważne jest, aby nauczyciel w swych oddziaływaniach zachowywał granice przyzwoitości, granicę bliskości jak też nie naruszał sfery intymnej wychowanków.

Wspomniane przeze mnie zasady są podstawą efektywności pracy pedagogicznej, określają kierunki działalności personelu, wychowawców, nauczycieli, opiekunów i podopiecznych.

Jakubowski formułuje następujące zasady działalności opiekuńczo- wychowawczej[7]:

  1. Wczesne reagowanie na zaburzenia w zachowaniu
  2. Uzupełnianie w miarę możliwości niedociągnięć, braków indywidualnych jednostek, jak też całych grup
  3. Zasada indywidualizacji
  4. Zasada socjalizacji
  5. Pomysłowe przystosowywanie jednostek
  6. Dynamiczna antycypacja w przystosowywaniu młodzieży do życia
  7. Akceptowanie powolnego, harmonijnego dojrzewania do wykonywania zadań życiowych
  8. Grupowa odpowiedzialność za dolę każdego z wychowanków i wszystkich jako grupy potrzebujących wsparcia.

Zdzisław Dąbrowski wysnuł następującą typologię zasad[8]:

  • Zasada opieki sprawiedliwej;
  • Zasada optymalizacji opieki;
  • Zasada aktywności podopiecznych w zaspokajaniu ich potrzeb;
  • Zasada wychowawczego charakteru opieki;
  • Zasada oddziaływania wychowawczego na potrzeby;
  • Zasada właściwego łączenia świadczeń opiekuńczych z wymaganiami

[1] R. Borowski, D. Wysocki, Placówki opiekuńczo- wychowawcze, Płock 2001, str. 13-14

[2] Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 października 2007 r. w sprawie placówek opiekuńczo- wychowawczych fDz, U, 2007r, nr 201 poz, 1455)

[3] art. 33. Ust 2 Ustawy o Pomocy Społecznej

[4] Dz. U. Nr 95, poz. 329, z 1996r.

[5] Wskazane w przypisie 4 , zmienione rozporządzenie z 13 sierpnia 1999 ( Dz. U. Nr 67, poz. 758).

[5] J. Brągiel, Metodyka pracy opiekuńczo- wychowawczej. Wybrane zagadnienia do ćwiczeń, Opole 1984, s.10.

[7]  M. Jakubowski, Podstawowe pojęcia, główne zadania i zasady pedagogiki opiekuńczej, W: Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 1980, nr 9

[8] Z. Dąbrowski, Pedagogika opiekuńcza w zarysie, Cz. 2. Olsztyn 1997, s. 153.

Opublikowano prace | Otagowano | Dodaj komentarz

Wyniki badań wywiadu, ankiety, obserwacji i analizy dokumentów osobistych

podrozdział pracy licencjackiej

Pierwszym badanym przeze mnie dzieckiem jest chłopiec o imieniu Arkadiusz. Arek urodził się 15 maja 2003 roku i ma 6 lat. Z wywiadu z przeprowadzonego z matką dowiedziałam się, że chłopiec wychowuje się w rodzinie pełnej. Arek ma 2 lata młodszą siostrę Anię i 15 lat starszego brata Bartosza. Brat mieszka z nim w domu rodzinnym, lecz większość czasu spędza poza domem. Rodzinę uzupełnia nieopodal mieszkająca babcia. W wywiadzie matka przedstawiła trudną sytuację materialną, sama pracuje jako sprzedawczyni w małym sklepie, a ojciec aktualnie nie pracuje. Wyuczonym zawodem obojga rodziców jest kucharz, lecz żadnemu z nich nie udało się znaleźć pracy w tym kierunku. Trudna sytuacja materialna spowodowała, że ojciec ciągle nadużywa alkoholu co powoduje częste kłótnie w domu. Wszystkie obowiązki oraz zapewnienie środków do życia spoczywają na głowie matki Arka. Pomocą w tej sytuacji jest brat, który po swoich codziennych obowiązkach jakimi jest szkoła, rozpoczął dorywczą pracę w sklepie, która przynosi dodatkowe zyski.

Z wywiadu wynika, iż Arek mieszka w domu jednorodzinnym w Żelechowie. Warunki bytowe rodziny są dobre. Mieszkanie zostało w pełni wykończone do czasu kiedy ojciec nie stracił pracy. Arek posiada swój pokój, zabawki i pomoce naukowe i książki. Podstawowe sprzęty multimedialne takie jak telewizor, DVD, komputer znajdują się w pokoju dziennym. Zatem każdy członek rodziny ma możliwość z nich korzystania. Chłopiec uczęszcza do przedszkola w swojej miejscowości od 3 roku życia. Mama twierdziła, iż do przedszkola poszedł niechętnie. Bał się pierwszego kontaktu z dziećmi, gdyż na co dzień nie bawi się ze swoimi rówieśnikami.

W wywiadzie matka Arka przedstawiła same pozytywne cechy dziecka. Zarówno w domu jak i poza domem Arkadiusz jest grzecznym i pracowitym chłopcem. Chętnie pomaga babci i rodzicom w obowiązkach domowych, opiekuje się młodszą siostrą, robi drobne zakupy, oraz pomaga w pracy starszemu bratu.  Chęć niesienia pomocy innym rozbudziła w chłopcu liczne zainteresowania i pasje, jedną z nich jest  gastronomia czy modelarstwo. Z wypowiedzi matki podczas wywiadu wynika, że w przyszłości chłopiec chciałby zostać kucharzem, nauczycielem czy też pilotem. Z analizy wywiadu z matką wynika, iż rodzice nie w pełni zaspokajają podstawowe potrzeby psychiczne dziecka. Dziecko jest zastraszone, lękliwe, brak mu poczucia bezpieczeństwa.

Z rozmowy z matką wynika, iż chłopiec od dłuższego czasu skarży się na bóle brzucha, co powoduje zmniejszenie apetytu i utratę wagi. Brak apetytu jest skutkiem ciągłego przeżywania strachu, który towarzyszy codziennemu życiu rodziny. Z wypowiedzi matki chłopca wynika, iż nudności, bóle brzucha, wymioty, zaburzenia snu, są somatycznymi objawami niepokoju i lęku wewnętrznego.

Z odpowiedzi wychowawcy na pytania ankiety wynika, że chłopiec podczas pobytu w przedszkolu jest bierny, nie występuje z własnymi propozycjami, nie zgłasza się, odpowiedzi chłopca często są niezgodne z tematem, niedokończone i chaotyczne. Jest osobą zamkniętą w sobie, nie angażuje się do wspólnych zabaw, nauki, nie chętnie współpracuje w grupie, bardzo ciężko przeżywa swoje niepowodzenia. Podczas wykonywania zadań i poleceń jest nieskoncentrowany, często porzuca pracę przed jej sfinalizowaniem. Najchętniej bawi się sam na uboczu w spokojne nie wymagające wysiłku fizycznego zabawy i gry stołowe. Jedynym aktywnym i ciekawym zajęciem dla chłopca jest kącik zabaw, gdzie ma możliwość zabawy w „dom”. Z ankiety nauczyciela wynika, że Arkadiusz nie potrafi samodzielnie się ubrać ani rozebrać oraz ma trudności w wiązaniu sznurowadeł.

Z moich obserwacji wynika, iż Arek jest dzieckiem cichym i spokojnym, wobec nauczycieli jest bardzo posłusznym a przy tym bardzo nieśmiałym. Obserwując chłopca zauważyłam, że ma on słabe relacje z rówieśnikami, trudności w nawiązywaniu kontaktów z innymi. Jest małomówny, zamknięty w sobie. Podczas obserwacji dziecka zauważyłam, iż matka przyprowadza go do szkoły i wszystko za niego wykonuje. Długo nie potrafi rozstać się z opiekunami, dlatego jako ostatni dołącza do grupy przedszkolnej. Z obserwacji podczas przeprowadzania badań zauważyłam, że Arek ma wyraźne problemy w rozumowaniu i samodzielnemu wykonywaniu powierzonych mu zadań. Arek jest biernym uczestnikiem zajęć, mimo spokojnego zachowania, nie nadąża nad tempem, nie rozumie poleceń i tłumaczeń podawanych przeze mnie podczas badań. Ma problemy z koncentracją uwagi, widać braki dziecka w wiadomościach oraz trudności w pojmowaniu nowych umiejętności. Brak u chłopca wytrwałości w pracy.

Z analizy książeczki zdrowia chłopca wynika, iż Arek jest wątłym chłopcem o niskim wzroście. Jego wzrost i waga jest zdecydowanie niższa od średniej dziecka w tym wieku. Jako niemowlak rozwijał się prawidłowo, ale był bardzo chorowity. Obecnie ze względu na ciągłe dolegliwości większość czasu spędza w domu pod opieką babci, niż uczęszczając do przedszkola. W pierwszym roku życia pojawiły się u chłopca choroby dróg oddechowych, które regularnie powtarzają się do dziś.  Ponadto ma ciągle powiększającą się wadę wzroku, przez co koniecznym jest noszenie przez chłopca okularów. Z analizy książeczki zdrowia Arkadiusza wynika brak stwierdzonych uczuleń. Chłopiec jest pod stałą kontrolą lekarza stomatologa.

Kolejnym badanym dzieckiem jest 6-letnia dziewczynka o imieniu Jagoda. Jagódka urodziła się 5 maja 2003 roku i uczęszcza do Publicznego Przedszkola w Żelechowie.

Z wywiadu przeprowadzonego z rodzicami dziewczynki wynika, iż wychowuje się ona w rodzinie pełnej. Jagódka ma 15-letniego brata Filipa oraz 13-letnią siostrę Julię. Razem z nimi w domu mieszka babcia Barbara oraz dwa psy i rybki. Rodzice z wykształcenia są geodetami i w tym kierunku pracują. Matka poza pracą zajmuje się całym domem i ogrodem. Z analizy danych z wywiadu wynika, iż rodzina mieszka w domu jednorodzinnym na obrzeżach miasta. Warunki bytowe rodziny są bardzo dobre. Dziewczynka posiada własny pokój, w którym ma swój komputer, telewizor oraz zabawki. Dziewczynkę interesuje świat zwierząt, uwielbia podróże, stąd rodzina corocznie spędza wakacje w innym zakątku kraju. Z opinii rodziców podczas wywiadu wynika, że Jagódka jest dzieckiem spokojnym, nie sprawiającym żadnych kłopotów wychowawczych. Dziewczynka ma bardzo dobre relacje z rodzeństwem i babcią. Jest osobą bardzo życzliwą, śmiałą, nawiązuje liczne kontakty z dorosłymi i rówieśnikami. Z rozmowy z rodzicami wynika, że u Jagódki  niedawno zdiagnozowano skrzywienie kręgosłupa i płaskostopie wynikające z nieprawidłowości w siedzeniu. Wady postawy rodzice tłumaczą pomocą dziewczynki w pracach domowych nie dostosowanych do wieku i siły dziewczynki. Podczas wywiadu z rodzicami otrzymałam informacje o zapisie dziewczynki na rehabilitacje, noszeniu przez nią wkładek ortopedycznych w butach oraz stałych konsultacjach z lekarzem ortopedą.

Z ankiety wypełnionej przez nauczyciela wynika, iż Jagoda jest osobą bardzo towarzyską i aktywną. Wielką przyjemność sprawiają jej wspólne zabawy lalkami z innymi dziewczynkami oraz posiłki z dziećmi. Z opinii wychowawcy wynika, że jest bardzo zdolną dziewczynką, umie się podporządkować przyjmując narzucone role, nigdy nie krytykuje, chętnie spełnia każde polecenie. Ponadto angażuje się w życie społeczne grupy. Jest osobą kontaktową przez co potrafi współpracować w grupie, pomagać innym w rozwiązywaniu problemów. W pracy jest perfekcjonistką, bardzo ambitną, przez co krytycznie ocenia swoja pracę i boleśnie przeżywa każdy błąd. Potrafi skoncentrować się na dłuższą chwilę, aby każde powierzone jej zadanie doprowadzić do końca. Dziewczynka nie wykazuje trudności w formułowaniu wypowiedzi, odpowiada zgodnie z tematem, uporządkowanie. Ponadto osiąga dobre wyniki w zakresie wiedzy ogólnej, rozumowania słowno-pojęciowego. Dziewczynka wykazuje się dużym stopniem usamodzielnienia. Potrafi bez niczyjej pomocy sama się ubrać i rozebrać, nie ma większych problemów ze zmianą obuwia oraz z opanowaniem techniki wiązania sznurowadeł.

Z moich obserwacji wynika, iż dziewczynka jest w dużym stopniu rozwinięta fizycznie, emocjonalnie oraz intelektualnie. Bez żadnych zastrzeżeń przechodzi do kolejnych pytań testu, wykonuje je w szybkim tempie, samodzielnie, rozumie treść poleceń przeze mnie podawanych. Ponadto dziewczynka wykazuje się koncentracją uwagi, wytrwałością w pracy. Podczas obserwacji Jagody zauważyłam, że ma ona bardzo dobry kontakt z rówieśnikami i przełożonymi. Potrafi się podporządkować, współpracować w grupie zarówno z dziewczynkami jak i chłopcami. Dobra samoobsługa pozwala dziewczynce na szybsze dołączenie do grupy i rozstanie się z opiekunami.

Jak wynika z analizy książeczki zdrowia Jagódka jest dziewczynką o wzroście i budowie ciała odpowiednim do swojego wieku. W wieku niemowlęcym oraz poniemowlęcym dziewczynka rozwijała się prawidłowo, nie chorowała na żadne choroby przewlekłe i zakaźne. Ponadto brak adnotacji o stwierdzonych uczuleniach. Dziewczynka przez całe swoje dzieciństwo była pod stałą i dobrą opieką lekarzy, w tym pediatry, lekarza pierwszego kontaktu i stomatologa. Wykonane w dzieciństwie badanie wzroku wskazywało na wadę, która utrzymuje się do dzisiejszego dnia. Dziewczynka nosi okulary korekcyjne.

Kolejnym badanym przeze mnie dzieckiem jest Dominik. Chłopiec ma 6 lat. Urodzony 26 października 2003 roku w Garwolinie. Od trzech lat uczęszcza do Publicznego Przedszkola w Żelechowie. Tu też mieszka ze swoją liczną rodziną.

Z przeprowadzonego z rodzicami chłopca wywiadu uzyskałam informacje, że matka pracuje w wyuczonym zawodzie i jest nauczycielką w szkole podstawowej, a ojciec prowadzi gospodarstwo rolne, gdyż nie może znaleźć pracy w innym zawodzie. Dominik jest czwartym dzieckiem z siedmiorga rodzeństwa. Chłopiec ma cztery starsze siostry i dwóch młodszych braci. Podczas nieobecności rodziców w domu dziećmi zajmują się dziadkowie, którzy mieszkają w tym samym domu.

Z informacji od rodziców Dominika wynika, że rodzina mieszka na uboczu miasta. Parter domu zajmują dziadkowie, zaś piętro zajmują rodzice i rodzeństwo chłopca. Rodzina utrzymuje się z pensji matki, emerytury dziadków i dochodów z dużego gospodarstwa rolnego. Dominik nie ma własnego pokoju. Rodzeństwo korzysta ze wspólnego telewizora i komputera. Chłopiec nie ma szczególnych zainteresowań, wolny czas poświęca na pomoc ojcu w pracach gospodarczych. Z opinii rodziców wynika, że chłopiec został wychowany przez dziadków. I to z nimi ma najlepsze relacje. Dominik jest kochanym synem, bratem i wnukiem. Całe rodzeństwo kocha się, wspiera, pomaga sobie wzajemnie i rodzicom w każdej sytuacji. Rodzice podczas wywiadu zapewniali, że oprócz zaspokajania potrzeb materialnych, starają się zaspokoić podstawowe potrzeby psychiczne dzieci takie jaki: miłość, akceptacja czy też poczucie bezpieczeństwa. Dominik poprawnie rozumie zachowania i normy społeczne. Mimo młodego wieku Dominik charakteryzuje się dużą siłą, pracowitością i wytrwałością w wykonywaniu powierzonych mu zadań, o czym wspominają rodzice podczas wywiadu. Brak ostatnich badań lekarskich w książeczce zdrowia chłopca rodzice tłumaczą brakiem środków pieniężnych oraz możliwości dojazdu do lekarza rodzinnego.

Z ankiety wypełnionej przez nauczyciela grupy przedszkolnej do której chodzi Dominik wynika, że chłopiec jest osobą cichą, skromną, ale samodzielną i miłą. Zachowanie dziecka w przedszkolu jest nienaganne. Dominik jest aktywny podczas zajęć, chętnie wykonuje powierzone mu zadania i polecenia. Potrafi skoncentrować się na jednej czynności i doprowadzić ją do końca. Zapytany nie potrafi się wypowiedzieć na dany temat w sposób zgodny i uporządkowany. Podczas pobytu w przedszkolu odznacza się dużą samodzielnością. W dobrym stopniu opanował technikę rozbierania się, ubierania oraz wiązania sznurowadeł w butach. Ponadto dba o higienę osobistą, myje ręce i układa porozwalane zabawki. Z opinii nauczyciela wynika, że Dominik nie ma ulubionej zabawy. Jeśli się bawi to zazwyczaj sam, nie angażując się w zabawy
z innymi dziećmi.

Podczas własnych obserwacji zauważyłam, że Dominik jest spokojnym, cichym i grzecznym chłopcem. Jednak ma on trudności w relacjach z innymi, jest zamknięty
w sobie, małomówny, czasem wręcz milczący. Gdy zapytałam inne dzieci o Dominika to większość mówiła „że on się wstydzi, nie lubi się bawić z innymi”. Chłopiec odprowadzany jest do szkoły przez dziadków, pozostają oni z nim do momentu wejścia do klasy, jednak nie pomagają przy rozbieraniu czy zmiany obuwia. Z mojej obserwacji chłopca wynika, że potrafi się on zachować w miejscach publicznych jakim jest przedszkole, zna formuły grzecznościowe i stosuje je wobec nauczycieli i innych dzieci. Dominik ulega niewłaściwym wpływom rówieśników, dlatego jego zachowanie budzi czasem zastrzeżenia. Podczas obserwacji zauważyłam u chłopca trudności w koncentracji uwagi, jednak przy użyciu pozytywnych wzmocnień potrafi być wytrwały przy wykonywaniu określonych czynności. Doprowadza zaczęte zadanie do końca, wtedy gdy budzi ono jego zainteresowanie. Zauważyłam również dobry rozwój manualny chłopca. Dominik potrafi odwzorowywać, wycinać nożyczkami, wykonywać dekoracje przez siebie narysowane.

Z analizy książeczki zdrowia wynika, że Dominik jest dobrze zbudowanym i rozwiniętym chłopcem jak na swój wiek. W okresie niemowlęcym i poniemowlęcym Dominik rozwijał się prawidłowo, nie wystąpiły u niego żadne choroby przewlekłe, zakaźne oraz wady rozwoju. Chłopiec od roku ma niewielką wadę wzroku, jednak nie nosi okularów korekcyjnych. Z analizy książeczki zdrowia Dominika wynika brak stwierdzonych uczuleń. Chłopiec jest pod stałą kontrolą lekarza stomatologa.

Ostatnim badanym przeze mnie dzieckiem jest chłopiec imieniem Marek. Marek ma 5 lat, urodził się 18 kwietnia 2004 roku. Chłopiec pierwszy rok uczęszcza do przedszkola.

Jak wynika z wywiadu przeprowadzonego z rodzicami Marek ma troje starszego rodzeństwa i pochodzi z rodziny robotniczej. Zarówno ojciec (lat 53) jak i matka (lat 48) posiadają średnie wykształcenie. Obydwoje z rodziców pracują. Ojciec jest mechanikiem samochodowym w miejscowej firmie Opla, zaś matka pracuje w piekarni. Rodzice wywodzą się z rolniczych rodzin wiejskich. Rodzina ma bliski kontakt z dziadkami. Babcia przyjeżdża i pomaga w wychowaniu dzieci, gdyż rodziców często nie ma w domu ze względu na charakter pracy.

Rodzina ma dobre warunki bytowe. W domu panuje spokój co daje dobre warunki do nauki i odpoczynku. Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym nieopodal budynku szkoły, do której uczęszcza pozostałe rodzeństwo. W domu znajduje się duża kuchnia, łazienka, sześć pokoi, hol i spiżarnia. Każde z dzieci ma swój własny pokój. Z wypowiedzi rodziców wynika, iż chłopiec ma komputer i telewizor w swoim pokoju. Mieszkanie jest wyposażone we wszystkie sprzęty potrzebne do normalnego funkcjonowania. Marek na co dzień pod stałą kontrolą babci bawi się z dziećmi sąsiadów. Rodzice informują, że Marek interesuje się motocyklami, samochodami oraz wszelkiego rodzaju pojazdami mechanicznymi.

Z wywiadu przeprowadzonego z rodzicami dziecka wynika, że Marek jest posłusznym chłopcem jednak zbyt energicznym i nerwowym. Nie potrafi dostosować się do rytmu panującego w domu, często próbuje go zakłócić swoimi nietypowymi zachowaniami. Jego zachowanie charakteryzuje chęć dominacji, to jego musi być ostatnie słowo. Jest uparty i za wszelką cenę próbuje postawić na swoim. Bardzo często popada w konflikty z rodzicami i rodzeństwem. Jedyną osobą z którą się w zupełności zgadza jest babcia, która mu zawsze ustępuje i spełnia każde jego życzenie. Rodzice wskazują na poprawne zachowanie chłopca poza domem.

Z analizy ankiety wypełnionej przez wychowawcę Marka wynika, że chłopiec odznacza się niepoprawnym zachowaniem na zajęciach, brak u niego samodyscypliny i zaangażowania. Na zajęciach jest bierny, niechętny pozyskiwania wiedzy, uwielbia za to wszystkie zabawy, w które może bawić się z innymi dziećmi. Chłopiec nie potrafi podporządkować się poleceniom i nakazom nauczyciela. Nie potrafi również skoncentrować uwagi na dłuższą chwilę, denerwuje się, gdy nauczyciel mobilizuje go do podjęcia działań w określonym kierunku. Ponadto chłopiec nie potrafi być wytrwały, zaczyna pracę i często jej nie kończy. Wypowiedzi Marka są chaotyczne, często nie na temat i poza możliwością udzielenia głosu. Z ankiety wynika, że Marek potrzebuje pomocy podczas zmiany ubrania oraz butów.

Z mojej obserwacji wynika, że budowa anatomiczna chłopca nie wypada zbyt dobrze w porównaniu z jego rówieśnikami. Jest od nich zdecydowanie  niższy i słabiej zbudowany. Na podstawie własnych obserwacji przypuszczam, że Marek jest dzieckiem nadpobudliwym. Nie potrafi skupić się na jednej czynności, usiedzieć w jednym miejscu. Chłopiec nakazuje koleżankom i kolegom jak mają się zachować mimo, iż sam tego nie potrafi zrobić. Nie potrafi bawić się wspólnie z innymi dziećmi. Kolejną negatywną cechą charakteru jest ciekawość, chce wszystko widzieć i wszystko wiedzieć. Marek jest zniechęcony przedszkolem, które uważa tylko za miejsce dobrej zabawy w większej grupie. Podczas obserwacji zauważyłam, że mimo dużych skłonności Marka do przewodnictwa, jego stosunki w grupie nie układają się poprawnie. Jego upartość w dążeniu do celu jest przyczyną częstych konfliktów z rówieśnikami. Na podstawie obserwacji chłopca zauważyłam niechęć i lenistwo w pojmowaniu nowych umiejętności przez co nie uczy się samodzielności. Ma negatywny stosunek do poleceń nadanych przez nauczyciela.
            Z analizy książeczki zdrowia wynika, że Marek jest prawidłowo rozwiniętym chłopcem wedle swojego rocznika. Od wieku niemowlęcego Marek nie choruje na żadne choroby przewlekłe. Mimo to chłopiec ma bardzo słabą odporność przez co każdego roku po kilka razy ma katar i zapalenie gardła. Od czasu do czasu skarży się na ból głowy. Osłabienie odporności jest powodem przebycia w wieku poniemowlęcym silnego zapalenia ucha środkowego. Do przebytych chorób należy zaliczyć również ospę i świnkę. Poza wyżej wymienionymi Marek nie posiada żadnych wad rozwojowych. Chłopiec nie jest na nic uczulony.

Opublikowano prace | Otagowano , , , | Dodaj komentarz

Analiza wyników przeprowadzonych badań

Dokonując analizy przeprowadzonych przeze mnie badań opartych na jednym z rodzajów badań sondażowych jakim jest ankieta, należy na wstępie zwrócić uwagę, iż pytania wchodzące w jej skład można podzielić na 7 bloków skłonnościowych, na podstawie, których będę wyciągać wnioski.

Pierwszy blok stanowią skłonności artystyczne, do których zaliczamy takie pytania zamieszczone w ankiecie jak: Czy lubisz śpiewać, tańczyć na scenie?; Czy lubisz recytować, czytać głośno wiersze?; Czy lubisz grać na jakimś instrumencie?; Czy lubisz rysować, malować, lepić z gliny, plasteliny?.

Drugim blokiem są skłonności sportowe i w skład nich wchodzą takie pytania jak: Czy lubisz gimnastykować się?; Czy lubisz brać udział w wycieczkach pieszych, rowerowych?; Czy lubisz grać w siatkówkę, koszykówkę, piłkę nożną lub inne gry sportowe?; Czy lubisz biegać, dużo chodzić?.

Trzecim zaś blokiem są skłonności nazwane umownie przez mnie społeczno- towarzyskimi, w skład których wchodzą takie pytania jak: Czy lubisz spędzać wolny czas wśród koleżanek, kolegów lub znajomych?; Czy lubisz pomagać kolegom w nauce?; Czy lubisz należeć do organizacji szkolnych?; Czy lubisz opowiadać małym dzieciom, czytać im?; Czy lubisz wspólnie z kolegami , koleżankami czytać książki, odrabiać lekcje?; Czy lubisz zajmować się młodszymi dziećmi, pilnować ich?; Czy lubisz zająć się koleżanką , kolegą, którzy mają jakieś zmartwienie, kłopot, przykrość?; Czy lubisz wykonywać pracę, przy której trzeba dużo przebywać z ludźmi?.

Czwartym blokiem są skłonności przywódcze, do których zaliczamy takie pytania jak: Czy lubisz wydawać polecenia kolegom, koleżankom i rozdzielać im pracę?; Czy lubisz załatwiać sprawy, w których sam musisz decydować?; Czy lubisz przewodniczyć w zebraniach koleżeńskich?; Czy lubisz przewodzić innymi?.

Piąty blok to skłonności naukowe związane z naukami ścisłymi, złożony z takich pytań jak: Czy lubisz słuchać pogadanek, odczytów przyrodniczych, naukowych?; Czy lubisz rozwiązywać łamigłówki, rebusy?; Czy lubisz czytać książki przyrodnicze, naukowe, geograficzne?; Czy lubisz wykonywać doświadczenia, eksperymentować?.

Szósty blok to skłonności pedantyczne, do których zaliczyłam takie pytania jak: Czy lubisz porządkować w szufladach, szafkach i na półkach?; Czy lubisz prać i prasować?; Czy lubisz sprzątać pokój dbać o jego wygląd?.

Siódmy blok ,a zarazem ostatni stanowią skłonności kulinarne. W skład tego blok wchodzą takie pytania jak: Czy lubisz robić różnego rodzaju dania, testować nowe przepisy kulinarne?; Czy lubisz robić przetwory z warzyw i owoców?; Czy lubisz przygotowywać posiłki dla większej liczby osób?

Wykres nr 1: Procentowy rozkład odpowiedzi wśród chłopców i dziewcząt na pytania z pierwszego bloku ( zainteresowań artystycznych).- opracowanie własne.

W pierwszym bloku skłonnościowym ukazującym zainteresowania artystyczne wśród dzieci z Domu Dziecka nr 3 w Warszawie wyraźnie widać, iż zaciekawienia taką dziedziną życiową preferują raczej chłopcy, gdyż odpowiedzi na „Tak” było 69%, zaś u dziewcząt wartość odpowiedzi wynosiła nieco mniej: 52% (chociaż jest to wynik także dość wysoki). Odpowiedzi na „Nie,, u chłopców stanowiły 45 %, zaś u dziewcząt 25%. Najmniej było osób niezdecydowanych, które wybrały odpowiedź „ Nie wiem”. U chłopców stanowiły one 2%, a u dziewcząt 6%.

Wykres nr 2: Procentowy rozkład wśród chłopców i dziewcząt na pytania z drugiego bloku ( zainteresowań sportowych).- opracowanie własne.

Powyższy wykres przedstawia procentowy rozkład wśród dziewcząt i chłopców na pytania z drugiego bloku ukazujące zainteresowania sportowe wśród dzieci i młodzieży. Jak wynika z opracowanych prze ze mnie wyników większym zainteresowanie sport cieszy się u dziewcząt, chociaż dość niewiele przewyższającym odpowiedzi chłopców. Odpowiedzi „Tak” wśród chłopców udzieliło 61%, a u dziewcząt 69%. Odpowiedzi „ Nie,, również są bardzo porównywalne do siebie, gdyż u chłopców wartość procentowa wyniosła 30%, zaś u dziewcząt 31%. Osób niezdecydowanych było więcej wśród chłopców co stanowiło 9%, niż u dziewcząt( 3%).

Wykres nr 3: Procentowy rozkład wśród chłopców i dziewcząt na pytania z bloku trzeciego (zainteresowań społeczno-towarzyskich). – opracowanie własne.

Wykres nr 3 przedstawia procentowy rozkład odpowiedzi wśród chłopców i dziewcząt na pytania z bloku trzeciego, dotyczące zainteresowań społeczno- towarzyskich. Jak wynika z obliczeń znacznie bardziej towarzyskie są dziewczęta, gdyż udzieliły one aż 56% odpowiedzi na „ Tak”, a chłopcy zaś 47%, prawie o 10% mniej. Odpowiedzi na „ Nie” wśród dziewcząt również były o jakieś 10 % więcej (33%), aniżeli u chłopców (24%). Odpowiedzi „Nie wiem” w przypadku chłopców było więcej ( 14%), niż u dziewcząt ( 9%).

Wykres nr 4: Procentowy rozkład wśród chłopców i dziewcząt na pytania z bloku czwartego ( zainteresowań związanych ze skłonnościami przywódczymi). – opracowanie własne.

Skłonności przywódcze zdecydowanie bardziej widoczne są u chłopców ( 39% odpowiedzi na „Tak”), niż u dziewcząt ( 28% odpowiedzi na „ Tak”). Najbardziej widocznym wnioskiem jest to, że dzieci z Domu Dziecka nr 3 w Warszawie raczej nie mają skłonności przywódczych, gdyż wyniki procentowe wśród dziewcząt ( 56%) i chłopców ( 52%) na odpowiedź „Nie” są podobne. Niezdecydowanych osób było niewiele, bo u chłopców rozkład procentowy wynosi 9%, a u dziewcząt 6%.

Wykres nr 5: Procentowy rozkład odpowiedzi wśród dziewcząt i chłopców na pytania z bloku piątego ( zainteresowań naukami ścisłymi). – opracowanie własne.

Zainteresowania naukami ścisłymi są raczej połowicznie rozdzielone między dzieci i młodzież z ośrodka. Odpowiedzi na „Tak” wśród chłopców było 52%, zaś u dziewcząt 41%. Odpowiedzi na „Nie „ u dziewcząt było 56%, a u chłopców 43%. Odpowiedzi na „Nie wiem” u chłopców było 5%, a u dziewcząt 3%.

Wykres nr 6: Procentowy rozkład odpowiedzi wśród chłopców i dziewcząt na pytania z bloku szóstego ( skłonności pedantyczne).- opracowanie własne.

Skłonności pedantyczne zdecydowanie przejawiają chłopcy, gdyż wartość procentowa odpowiedzi na” Tak” wyniosła 64%, zaś u dziewcząt wartość procentowa na „Nie” wyniosła 63%. Wyraźnie widać również, że dziewczęta są bardziej niezdecydowane, ponieważ wartość procentowa ich odpowiedzi na „nie wiem” wyniosła 17 % i jest o 14 % większa niż wartość niezdecydowania wśród chłopców.

Wykres 7: Procentowy rozkład odpowiedzi wśród chłopców i dziewcząt na pytania z bloku siódmego (zainteresowań kulinarnych).- opracowanie własne.

Skłonności kulinarne zdecydowanie zarysowują się wśród dziewcząt, czego przykładem jest procentowa wartość odpowiedzi na „Tak”, która wynosi 58%, u chłopców zaś 48%.

Odpowiedzi na „Nie” u dziewcząt wyniosły 29%, u chłopców 39%. Odpowiedzi na „Nie wiem” u chłopców i dziewcząt były bardzo podobne różniły się tylko jednym procentem( Chłopcy – 12%, dziewczęta – 13%).

Dokonując analizy przeprowadzonych przeze mnie drugich badań, z wykorzystaniem rysunku projekcyjnego, należy na samym początku podkreślić, że analiza ta jest analizą jakościową, dlatego że każdy zamieszczony przeze mnie rysunek będzie omawiany oddzielnie w możliwie najbardziej szczegółowy sposób.

Jak dowodzą badacze pięcioletnie dzieci zaczynają posługiwać się uproszczonym schematem płaszczyznowym. Dziecko zaczyna spostrzegać świat w sposób intencjonalny, jest jego świadome. Dostrzega istotę i budowę otaczających go rzeczy w postaci dwuwymiarowych barwnych form. Rzeczywistość nabiera kolorów, które radują oczy dziecka, tym samym pobudzając pojawiające się doznania estetyczne. [1] Dziecko w tym wieku lubi ruch, słuchać czytanych mu bajek, zna już wiele liter i potrafi je napisać, zaczynać próbować czytać.


[1]   S. Popek, Analiza psychologiczna twórczości plastycznej dzieci i młodzieży, Warszawa 1978, str. 61

Opublikowano prace | Otagowano | Dodaj komentarz